Betekenisgeving aan psychische ontregeling is een belangrijk onderdeel van persoonlijk herstel. Hoe doen mensen dat? En wat helpt en werkt tegen bij dat betekenisgevingsproces? Daarover ging het promotieonderzoek van Nienke van Sambeek (psycholoog en medisch socioloog).

Op basis van kwalitatief, narratief onderzoek bij de Verhalenbank Psychiatrie laat haar proefschrift zien dat mensen op heel verschillende manieren betekenis geven aan psychische ontregeling. Die betekenisgeving is geen puur individuele aangelegenheid, maar een sociaal proces dat vorm krijgt in relaties, instituties en dominante ideeën over psychische gezondheid (hoofdstuk 1 en 2).

Een opvallende en droevige bevinding uit haar onderzoek is dat zorgontvangers zich binnen de psychiatrie vaak onvoldoende ondersteund voelen in hun zoektocht naar betekenis (hoofdstuk 3 en 4). Zij ervaren zowel passieve tegenwerking (zoals het ontbreken van belangstelling voor hun levensverhaal) als actieve tegenwerking (bijvoorbeeld wanneer hun betekenisgeving wordt gediskwalificeerd, of toegang tot psychotherapie wordt ontzegd).

Vooral mensen met psychosegevoeligheid en een traumatische voorgeschiedenis ondervinden hierbij vooroordelen. Achterhaalde opvattingen dat praten over trauma gevaarlijk zou zijn, of dat zij niet in staat zouden zijn tot helpende betekenisgeving, kunnen hun herstelproces juist enorm belemmeren (hoofdstuk 3).

Haar onderzoek benadrukt: mensen met ernstige psychische problemen zijn wél in staat tot helpende betekenisgeving, míts zij steunende, gelijkwaardige en niet-oordelende relaties ervaren. Herstelondersteunende psychiatrie vraagt erom dat we persoonlijke verhalen serieus nemen en betekenisgeving zien als een gezamenlijke opgave.

Een samenvatting in gewone taal (lekenpraatje, 10 minuten, Nederlandstalig) kun je hier terugkijken: https://youtu.be/Okr_tgUl2FU?si=ZTIT-iVpY6FOmzla