Brede blik op de GGZ

Miguel (28) werkt als zorgprofessional in de mentale gezondheidszorg. Hij heeft ook als zorgontvanger ervaring met psychische kwetsbaarheid. Hij werkt halftijds als ergotherapeut en is daarnaast bijna klaar met een master in de gezondheidsbevordering. Miguel is ook muzikant en vuurartiest. Vanuit al die ervaringen heeft hij een bredere visie op de zorg ontwikkeld dan de puur psychoanalytische aanpak die op zijn werk werd gebruikt. Hij pleit voor een eclectische aanpak waarbij de beste onderdelen uit verschillende bronnen van kennis worden geselecteerd en samenkomen. Inmiddels is Miguel overgestapt naar ander werk dat beter op zijn visie aansluit. Dit verhaal beschrijft hoe hij aan zijn inzichten gekomen is.

Mensen moeten voelen dat ze in staat zijn om te veranderen

Zorgen voor ouderen

“Ik werk specifiek met ouderen, omdat ik het tijdens mijn opleiding tof vond om met die doelgroep te werken. Ouderen zien het leven meer simplistisch en hun leven is ook minder gecompliceerd dan bij de jongere generatie. Daarom denk ik dat het met de oudere generatie makkelijker werken is. De dingen die je kunt aanbieden aan ouderen kunnen heel simpel zijn, zoals wandelen of iets met muziek doen. De smartphone en sociale media zitten niet in de weg. Dat vind ik zelf ook fijn omdat ik ook zo veel mogelijk zonder deze afleidingen probeer te leven.

Groeiende nood aan gespecialiseerde zorgprofessionals

Ik duik zelf heel veel in wetenschappelijk onderzoek en zie hoe de dagelijkse praktijk invloed heeft op je gezondheid op zowel fysiek als mentaal vlak. De huidige jonge generatie wordt geconfronteerd met een heel complexe maatschappij. Uit wetenschappelijk onderzoek komt naar boven dat we verslaafd zijn aan sociale media. De problematieken die daaruit voortkomen zijn veel moeilijker om te behandelen. De confrontatie met deze problemen gebeurt elke dag opnieuw omdat mensen zich moeilijk uit het digitale leven kunnen terugtrekken. Mentale gezondheidsproblemen liggen vaak minder voor de hand om op te lossen. Je kunt het vergelijken met iemand die een orthopedische ingreep heeft gehad en fysiek moet revalideren. In dat geval krijgt iemand oefeningen aangereikt volgens een stappenplan. Deze stappen komen van A tot Z in het behandelplan. In de mentale gezondheidszorg werkt dat niet op die manier. Het is essentieel per cliënt gericht te achterhalen waar de uitdagingen liggen en wat er gedaan kan worden. Het vraagt veel meer analyse en gesprekken om erachter te komen. Niet iedereen die werkt in de mentale gezondheidszorg heeft hiervoor de juiste achtergrond of is daarin geschoold. Ik zie dat de verschillende benaderingen in de behandelplannen daarom niet altijd adequaat zijn. Er is dus een groeiende nood aan zorgprofessionals die een specialisatie hebben en de juiste zorg kunnen leveren.

Als rol van de GGZ zie ik vooral het herkennen van de oorzaken van de problematieken die vandaag plaatsvinden

Rol GGZ

Ik zie de rol van de GGZ vooral als het herkennen van de oorzaken van de problematieken die vandaag plaatsvinden. Wat zijn de voornaamste oorzaken voor depressies, verslavingen en angststoornissen? Inzichten in de oorzaken zijn belangrijk voor bewustwording van de gevolgen.
De puur psychoanalytische aanpak heeft een verouderd kader. Ik merk dat er soms met één referentiekader wordt gewerkt terwijl het eclectisch gebruik van theorieën en praktijken waardevoller is. Verouderde manieren van werken of wetenschappelijke bevindingen waarvan bewezen is dat ze niet kloppen, moeten worden vermeden in de ggz. Ontwikkel een aanpak die je kunt inzetten in verschillende doelgroepen en waarmee je kunt generaliseren.

Naast het acuut behandelen is binnen de mentale gezondheidssector een setting nodig die inzet op re-integratie in de maatschappij. Zorg ervoor dat mensen die teruggaan naar huis ook succesvol verder kunnen met hun leven. Voorkom de valkuilen waardoor zij in de mentale hulpverlening terechtkwamen. Ik vind persoonlijk dat dit inzicht vraagt om een bredere context in plaats van enkel nadruk op het individu. Wat iemand in het verleden heeft meegemaakt of wat voor karakter iemand heeft, zijn allemaal individuele determinanten. Maar er zijn ook heel veel omgevingsdeterminanten die aangepakt kunnen worden. Dat is ook waar mijn master om draait: de omgevingsdeterminanten aanpakken en daarop inspelen. Dat brengt vaak een breder inzicht.

Gedragsverandering

Mijn visie is dat ieder mens in staat is om te veranderen maar ook dat het de verantwoordelijkheid is van zorgprofessionals om iemand in de richting van die verandering te duwen en handvatten aan te reiken. Die persoonlijke motivatie wil ik inzetten. Ik noem dat empowerment. Mensen moeten voelen dat ze in staat zijn om te veranderen. Wat kun je op dit moment doen om te veranderen? Welke acties kun je direct uitvoeren om toekomstige doelstellingen te bereiken? Het is niet altijd mogelijk om ervoor te zorgen dat mensen zich kwetsbaar opstellen. Mensen zijn daar soms nog niet klaar voor. Het is de kunst om mensen sneller in dat proces te krijgen en om daarmee eerder tot verandering in het gedrag te komen. Ik zie dat als de grootste uitdaging waarmee we vandaag de dag geconfronteerd worden; zorgen dat mensen zich bewust worden van hun problemen zodat ze weten wat ze kunnen veranderen.

Ervaringsdeskundige

Ik heb ook gekozen voor de mentale gezondheidszorg omdat ik zelf ervaring heb met mentale problemen. Tussen mijn vijftiende en eenentwintigste levensjaar leed ik aan een langdurige depressie. Ook had ik een (sociale) angststoornis. Ik weet hoe het is om op een dieptepunt te zitten waarbij je geen motivatie hebt om iets te doen en op een punt terechtkomt waarop je geen zin meer hebt in het leven en angst hebt om mensen aan te spreken. Ik kan me daarom goed in die positie inleven en mij empathisch naar anderen opstellen. Dit werkveld kan veel meer ervaringsdeskundigen gebruiken. Zelf bouw ik als zorgverlener een persoonlijke band op met mijn patiënten. Het is geen vriendschapsrelatie maar ik ben ook geen wildvreemde. Zo kan ik direct, comfortabel en confronterend op het probleem ingaan. Ik blijf daarbij professioneel. Voor mijn patiënten is het duidelijk dat ik de zorgprofessional ben en dat ik daar zit om hen te helpen. Soms vertel ik wel iets over mijzelf om een voorbeeld te geven.

Wat mij zelf erg heeft geholpen heeft is cognitieve gedragstherapie. Ik moest in kaart brengen op welke manier ik nadacht en hoe ik met bepaalde situaties omging. Ook verkende ik mogelijkheden hoe ik dingen anders kon aanpakken. Wat mij hielp is om te oefenen in de praktijk. Zo leerde ik dat ik de negativiteit die ik in de loop van de jaren in mijn hoofd had geconditioneerd kon omkeren in iets positiefs. Ik kreeg het inzicht dat ik mag falen en dat een fout niet einde van de wereld is. Het geeft mij daarom een krachtig gevoel dat ik mijn brein kan veranderen en dat ik daar zelf controle over heb.

Ik besefte ook dat niemand anders dat voor mij kon doen. Ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn gedachten en wat ik doe in mijn leven. Ik ben degene die moet beslissen hoe ik mijn dag doorkom. Ook leerde ik mezelf aan hoe ik het beste iets van het leven kan maken en niet in de put te blijven zitten. Daarvoor heb ik ook moeten leren om mij kwetsbaar op te stellen.

Muziek en spiritualiteit

Muziek is voor mij een medium waarin ik aan persoonlijke zelfexpressie kan doen en van kan ontspannen. Helaas stort ik mij heel hard op mijn werk als therapeut omdat ik de ambitie heb om iets in de mentale gezondheidszorg te veranderen. Mijn hobby in muziek zet ik daardoor op de achtergrond. Ik moet actief leren daar weer ontspanning in te vinden. Ik ben ondertussen ook vuurartiest geworden. Daarin heb ik wel al meer mogelijkheden gevonden om het als ontspanning te zien.

Ook ben ik geïnteresseerd in mindfulness en meditatie omdat ik geloof dat het zeer bevorderend kan zijn voor de mentale gezondheid. Meditatie is vooral je aandacht focussen op wat je zelf wilt. In het hier en nu zijn en aan niets anders denken. Niet piekeren over later en niet bezig zijn met wat er gisteren is gebeurd. Ik ben begonnen aan cold exposure in een ijsbad. We zijn continu blootgesteld aan stress waarin ons lichaam heel vaak in een fight or flight modus zit. We moeten leren ons lichaam tot rust te brengen. Met ijsbaden doe ik dat op een extreme manier. Heel veel mensen moeten leren in het dagelijks leven het brein tot rust te brengen zodat je niet overspoeld wordt door alles wat er om je heen gebeurt. In rust kun je weer vooruit kijken.

Ten slotte heb ik veel tattoos waarmee ik mezelf een spiegel voorhoud. Elke tattoo heeft een betekenis. Op een dag sta ik misschien vol met wat eigenlijk een heel canvas aan verhalen is. Het symboliseert mijn reis die ik heb meegemaakt van begin tot einde en hoe ik met allerlei obstakels ben omgegaan.
Muziek en spiritualiteit brengen mij dus terug in een heel primaire toestand van denken. Vanuit die positie probeer ik te zoeken en te graven naar de kern in mij.”